De Ongelijkheidsmachine
Een onderzoeksprogramma over recht, discriminatie & systeemverandering in Amsterdam
De toegang tot rechtsbescherming en justitiële hulpverlening lijkt niet voor alle Amsterdammers gelijk. Deze ongelijkheid kan voortkomen uit algeheel institutioneel wantrouwen dat bepaalde bewonersgroepen ervaren, waardoor de drempels tot het justitieel apparaat hoger zijn. Maar ook ervaringen met discriminatie in de strafrechtketen zijn van invloed op de toegankelijkheid van het recht.
De verhoogde kans die met name jongeren met een migratieachtergrond in bepaalde stadsdelen hebben om in aanraking te komen met justitie is bijvoorbeeld van grote invloed op hun kansen om volwaardig te participeren in de samenleving.
In dit onderzoek trachten we de discriminerende en ongelijkheid bevorderende mechanismen die ten grondslag liggen aan de cumulatie van ongelijkheden in en door justitiële en veiligheidsinterventies in Amsterdam te begrijpen en aan te pakken. Dat laatste doen we door actief samen te werken met partners binnen en buiten de strafrechtketen, zowel in de stad als in de rechtshulpverlening.
​
Dit onderzoeksprogramma wordt gesteund door het Kenniscentrum Ongelijkheid en betreft een samenwerking tussen onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam, Hogeschool van Amsterdam, Vrije Universiteit Amsterdam en Gemeente Amsterdam Onderzoek & Statistiek ism maatschappelijke partners Young Perspectives (YOPE), Lleca Teatro, het Juridisch Loket en Mi Na Mi.
Hieronder vindt u alles over de drie deelprojecten waaruit dit onderzoeksprogramma bestaat en informatie over het onderzoeksteam.
Het Onderzoeksplan
“Strafrecht, de grote ongelijkheidsmachine” kopte onlangs de column van juridisch redacteur Folkert Jensma bij het NRC. Al eerder trokken Rotterdamse onderzoekers aan de bel over etnische ongelijkheid in de strafrechtketen, op dat moment nog een ‘blinde vlek’. Het begrijpen en aanpakken van dit heikele punt is ook in Amsterdam zeer relevant, omdat hierdoor bepaalde groepen mensen vaak structureel op grotere afstand geplaatst worden van volwaardige participatie, kansen en hulpbronnen (zoals rechtshulp, werk en geschikte zorg), zoals eerder onderzoek i.s.m. Kenniscentrum Ongelijkheid uitgewezen heeft (Het Ongelijkheidsbeginsel, 2023). Het is daarom hard nodig om diepere inzichten te verwerven in zowel het optreden van politie en justitie als de toegankelijkheid en het functioneren van de rechtshulp, om (de cumulatie van) stedelijke ongelijkheden gericht en systemisch te kunnen tegenwerken.
Door middel van drie deelprojecten beogen we met dit onderzoek inzicht te verwerven in de discriminerende en ongelijkheid bevorderende mechanismen die op dit moment verschillende stedelijke ongelijkheden in en via het optreden van veiligheid en justitie ontstaan en in stand gehouden worden. Tegelijkertijd zijn we bijzonder geïnteresseerd in de manieren waarop bewoners en professionals in de dagelijkse praktijk omgaan met deze mechanismen en welke mogelijkheden voor systeemverandering zij voor zich zien. Door ons te richten op het in kaart brengen en begrijpen van discriminerende en ongelijkheid bevorderende mechanismen, enerzijds, en practices and imaginaries for systemic change anderzijds, trekken we in dit onderzoeksprogramma de kwestie van ongelijkheid binnen veiligheid en justitie bewust breder dan de werking van de strafrechtketen alleen (politie, justitie, reclassering) en betrekken we ook de ervaring van (on)veiligheid en toegankelijkheid en werking van de rechtshulpverlening in de analyse.
De overkoepelende vraagstellingen luiden als volgt:
-
Van welke discriminerende en ongelijkheid bevorderende mechanismen is op dit moment sprake op het gebied van veiligheid, justitie en de rechtshulpverlening in Amsterdam?
-
Hoe stapelen de ongelijkheden zich, die deze mechanismen voeden en die uit deze mechanismen voortvloeien, in de verschillende levensdomeinen van Amsterdammers die met het systeem in aanraking komen?
-
Hoe kan de formele en informele justitiële en rechtshulpverlening beter inspringen op deze problematiek?
Transversaal ligt onze focus op de onderliggende “en hoe komt dit?” vraag, waarbij we middels een systeemgerichte, intersectionele benadering specifiek geïnteresseerd zijn in de manieren waarop sociaal-economische en migratieachtergrond, alsmede leeftijd en geografische locatie, meespelen in de manier waarop dit systeem ingericht is en wordt ervaren.
De Deelprojecten
Klik op onderstaande tegels om meer te leren over de drie verschillende deelprojecten:
DP1
Veiligheid en discriminatie in kaart
Hoe zit de vork in de steel als we kijken naar de cijfers?
DP2
Ervaringen met ongelijkheid in de stad
Hoe ervaren jongvolwassenen justitiële en veiligheids-interventies in hun leven?
DP3
Integrale benadering juridische hulp-vragen
Hoe gaan rechtshulpverleners om met multiproblematiek?
Vanuit de bovengenoemde theoretische en actiegerichte nadruk op discriminatie, ongelijkheid en systeemverandering, hebben we drie deelprojecten opgezet die gezamenlijk beogen voor maximale sociale en beleidsimpact te zorgen. Deze projecten zijn domeingericht verdeeld (veiligheid, justitie en rechtshulp), waarmee we optimaal de verschillende disciplinaire krachten vanuit zowel de wetenschap als de praktijk binnen de programmagroep benutten om de centrale vraagstellingen te beantwoorden.
In de uitvoering trekken we zowel op met partners binnen de strafrechtketen in Amsterdam als met lokale organisaties die:
​
-
binnen dit systeem proberen iets anders te doen;
-
buiten het systeem om jonge Amsterdammers proberen perspectief én een podium voor verandering te bieden;
-
naast of achter de bewoners staan in hun zoektocht naar rechtshulp en (na)zorg.
Samen met hen, stellen we stellen ons ten doel om middels dit onderzoeksprogramma maatschappelijke relevante data te genereren die direct bij kunnen dragen aan het begrijpen van discriminerende en ongelijkheid bevorderende mechanismen en de lokaal gesignaleerde noodzaak voor aanpakken die beogen systeemverandering teweeg te brengen.
​
De looptijd van dit onderzoeksprogramma is eind 2024 t/m eind 2026. U kunt zich hier aanmelden als u op de hoogte gehouden wil worden van de uitkomsten van het programma en daarmee samenhangende activiteiten, zoals de voorstelling.
Het Onderzoeksteam
Partners
